Blog Poradnik

Biała lista i split payment od 2027 r.: koniec części sankcji w PIT i CIT

03.11.2026 Wszystkie wpisy

Od 1 stycznia 2027 r. przedsiębiorca nie straci już automatycznie kosztu uzyskania przychodu w PIT lub CIT tylko dlatego, że zapłacił kontrahentowi na rachunek spoza białej listy albo pominął obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności. To ważne uproszczenie, ale nie jest zgodą na rezygnację z kontroli płatności.

Nowelizacja usuwa dodatkowe konsekwencje w podatkach dochodowych. Nie zmienia natomiast podstawowych zasad dotyczących płatności między przedsiębiorcami ani odpowiedzialności wynikającej z ustawy o VAT. Biała lista, komunikat przelewu MPP i ZAW-NR nadal pozostaną elementami bezpiecznego procesu płatniczego.

1. Jakie sankcje znikną od 2027 r.?

Do końca 2026 r. przepisy PIT i CIT przewidują dodatkowe konsekwencje, gdy płatność dotycząca określonej transakcji zostanie skierowana na rachunek spoza wykazu podatników VAT albo zostanie wykonana bez obowiązkowego MPP. Podatnik może być zobowiązany do wyłączenia wydatku z kosztów, a gdy zmniejszenie kosztów nie jest możliwe - do zwiększenia przychodów.

Od 2027 r. płatność na rachunek spoza białej listy nie będzie sama w sobie podstawą do wyłączenia kosztu w PIT lub CIT - z zastrzeżeniem przepisów przejściowych.
Od 2027 r. pominięcie obowiązkowego split payment nie będzie samo w sobie powodować utraty kosztu podatkowego w PIT lub CIT - również z uwzględnieniem przepisów przejściowych.
Zniknie odpowiadający tym przypadkom obowiązek zwiększenia przychodów, gdy podatnik nie może zmniejszyć kosztów.

2. Data faktury zdecyduje o zastosowaniu nowych zasad

Przepis przejściowy jest kluczowy. Do zapłaty wynikającej z faktury wystawionej przed 1 stycznia 2027 r. stosuje się dotychczasowe zasady PIT i CIT. Oznacza to, że faktura z grudnia 2026 r. opłacona w styczniu 2027 r. nadal może wywołać stare konsekwencje podatkowe.

Moment	Zasada w PIT/CIT
Faktura wystawiona do 31.12.2026	Dotychczasowe sankcje mogą nadal mieć zastosowanie, także gdy zapłata nastąpi w 2027 r.
Faktura wystawiona od 01.01.2027	Brak automatycznego wyłączenia kosztu wyłącznie z powodu rachunku spoza białej listy albo pominięcia MPP
Konsekwencje VAT	Pozostają oceniane niezależnie od nowych zasad PIT i CIT

System księgowy i procedura akceptacji płatności powinny więc uwzględniać nie tylko dzień przelewu, ale także datę wystawienia faktury. W pierwszych miesiącach 2027 r. w jednym procesie mogą równolegle występować dokumenty objęte starymi i nowymi regułami.

3. Biała lista po 1 stycznia 2027 r.

Biała lista nadal będzie służyć do potwierdzania statusu podatnika VAT oraz rachunku zgłoszonego do administracji skarbowej. Przy płatności za transakcję przekraczającą 15 tys. zł na rachunek spoza wykazu może powstać ryzyko odpowiedzialności solidarnej za zaległości dostawcy w VAT.

Po wejściu nowych przepisów zapłata na taki rachunek nie wyłączy automatycznie kosztu w PIT lub CIT w odniesieniu do faktur wystawionych od 1 stycznia 2027 r. Nie oznacza to jednak, że sprawdzanie rachunku przestaje być potrzebne. Kontrola nadal ogranicza ryzyko VAT i pomaga udokumentować należytą staranność.

ZAW-NR nadal będzie istotny jako instrument ograniczający odpowiedzialność solidarną w VAT. Zawiadomienie składa się obecnie w terminie 7 dni od dnia zlecenia przelewu na rachunek spoza wykazu. Przed dokonaniem płatności warto sprawdzić aktualny termin i sposób złożenia formularza w e-Urzędzie Skarbowym.

4. Split payment pozostaje obowiązkowy w VAT

Obowiązkowy MPP stosuje się, gdy łącznie spełnione są ustawowe warunki: faktura przekracza 15 tys. zł brutto, obejmuje co najmniej jeden towar lub usługę z załącznika nr 15 do ustawy o VAT, a strony transakcji są podatnikami VAT. Płatność realizuje się specjalnym komunikatem przelewu w złotych polskich.

Od 2027 r. nabywca nie straci kosztu w PIT lub CIT wyłącznie dlatego, że nie zastosował MPP do faktury wystawionej od początku 2027 r. Nadal jednak może powstać dodatkowe zobowiązanie w VAT odpowiadające 30% kwoty podatku przypadającej na towary lub usługi objęte obowiązkowym MPP. Możliwa pozostaje również odpowiedzialność karnoskarbowa.

Po stronie sprzedawcy pozostaje obowiązek umieszczenia na odpowiedniej fakturze oznaczenia „mechanizm podzielonej płatności”. Brak oznaczenia może skutkować dodatkowym zobowiązaniem w VAT, chyba że spełnione zostaną warunki wyłączające sankcję wskazane w ustawie.

5. Płatność gotówką powyżej limitu nadal może wyłączyć koszt

Nowelizacja nie znosi zasady dotyczącej płatności bez pośrednictwa rachunku płatniczego. Jeżeli transakcja objęta art. 19 Prawa przedsiębiorców powinna zostać rozliczona przez rachunek, zapłata gotówką nadal może wyłączyć odpowiednią część wydatku z kosztów uzyskania przychodów.

6. Cztery przykłady

Przykład 1. Spółka otrzymuje fakturę wystawioną 20 grudnia 2026 r. i płaci ją 8 stycznia 2027 r. na rachunek spoza białej listy. Ze względu na datę faktury zastosowanie mają dotychczasowe zasady PIT/CIT. Trzeba również odrębnie ocenić odpowiedzialność w VAT i możliwość złożenia ZAW-NR.

Przykład 2. Faktura została wystawiona 10 stycznia 2027 r., a nabywca omyłkowo zapłacił na rachunek spoza wykazu. Sam ten błąd nie powinien wyłączyć kosztu w PIT lub CIT, ale nadal może powstać ryzyko solidarnej odpowiedzialności w VAT.

Przykład 3. Faktura ze stycznia 2027 r. podlega obowiązkowemu MPP, lecz została opłacona zwykłym przelewem. Koszt nie zostanie automatycznie wyłączony z PIT lub CIT z tego powodu, ale nabywca powinien przeanalizować sankcję VAT i odpowiedzialność karnoskarbową.

Przykład 4. Przedsiębiorca reguluje gotówką transakcję, która powinna zostać opłacona przez rachunek płatniczy. Nowelizacja nie usuwa tego ograniczenia. Wydatek może nadal nie stanowić kosztu podatkowego w odpowiedniej części.

7. Co zmiana oznacza dla firm z kapitałem zagranicznym?

Zagraniczna centrala często realizuje płatności polskiej spółki z grupowego systemu bankowego lub centrum usług wspólnych. Polski oddział finansowy powinien zapewnić lokalne reguły weryfikacji rachunków, rozpoznawania faktur objętych MPP oraz obsługi ZAW-NR. Sama centralizacja płatności poza Polską nie eliminuje polskich obowiązków podatkowych.

System powinien rozpoznawać polski NIP, status VAT i rachunek kontrahenta na dzień zlecenia przelewu.
Faktury objęte MPP wymagają płatności w PLN i właściwego komunikatu bankowego.
Procedura powinna wskazywać osobę odpowiedzialną za ZAW-NR oraz termin zgłoszenia.
Raport wyjątków powinien odróżniać skutki PIT/CIT od skutków VAT i obejmować datę wystawienia faktury.

Dla spółek z kapitałem zagranicznym ten proces wchodzi w wejście na rynek Polski.

8. Co przygotować przed końcem 2026 r.?

Nie wyłączać kontroli białej listy ani reguł MPP.
Dodać do procesu datę wystawienia faktury jako kryterium przepisów przejściowych.
Rozdzielić w systemie komunikaty dotyczące kosztu PIT/CIT, odpowiedzialności VAT i sankcji MPP.
Przetestować płatności za faktury z grudnia 2026 r. realizowane w 2027 r.
Zaktualizować instrukcję ZAW-NR i zachować dowody sprawdzenia rachunku na dzień przelewu.
Przeszkolić księgowość, treasury i osoby zatwierdzające przelewy.

9. Najczęstsze pytania

Czy od 2027 r. można przestać sprawdzać białą listę?

Nie. Zmiana usuwa sankcję w PIT/CIT, ale pozostaje ryzyko odpowiedzialności solidarnej w VAT oraz potrzeba dokumentowania należytej staranności.

Czy ZAW-NR przestanie być potrzebny?

Nie. Dla faktur wystawionych od 2027 r. nie będzie już potrzebny do ochrony kosztu PIT/CIT, ale nadal może chronić przed odpowiedzialnością solidarną w VAT.

Czy brak split payment będzie bez konsekwencji?

Nie. Zniknie automatyczne wyłączenie kosztu w PIT/CIT, lecz sankcja VAT i odpowiedzialność karnoskarbowa mogą nadal wystąpić.

Co z fakturą z grudnia 2026 r. zapłaconą w 2027 r.?

Stosuje się do niej dotychczasowe zasady PIT i CIT, ponieważ przepis przejściowy odwołuje się do daty wystawienia faktury.

Czy nowe zasady dotyczą płatności gotówką?

Nie w zakresie ograniczenia kosztów. Płatność bez rachunku przy transakcji objętej ustawowym limitem nadal może wyłączyć koszt podatkowy.

10. Podsumowanie

Od 2027 r. jeden błąd nie będzie już wywoływał równoległej sankcji w podatku dochodowym i VAT. Uproszczenie jest realne, lecz węższe, niż może sugerować hasło „koniec sankcji”. Firmy powinny zachować kontrolę białej listy i MPP, a jednocześnie zaktualizować sposób księgowania i raportowania wyjątków.

Sprawdź procedury płatności i rozliczeń podatkowych w swojej firmie. Skontaktuj się z zespołem księgowym inPL Group. Usługi księgowe

Źródła

Materiał ma charakter ogólny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Skutki należy ocenić dla konkretnej transakcji, faktury, statusu VAT stron i sposobu płatności. Przed publikacją należy ponownie sprawdzić aktualne brzmienie przepisów i objaśnień administracji.